Papier van poep

donderdag 10 september 2026

Aan de Loenense beek en bij het Apeldoorns kanaal staat de Middelste Molen. Twintig Nolano-leden krijgen 23 juli tijdens een rondleiding van alles te weten over de historische achtergrond, het productieproces en de gebruikte materialen.

Al sinds 1622 produceert men hier papier. Het bedrijf, opgebouwd na een brand in 1886, is de enige overgebleven authentieke, door waterkracht aangedreven papierfabriek in Nederland. Rond 1740 waren er nog 168. De uitvinding van de boekdruk leidde tot grote vraag naar papier. In Nederland mocht door persvrijheid veel meer worden gedrukt dan in andere landen. Denk aan uiteenlopende religieuze geschriften, wetenschappelijke teksten en pornografie. De papierindustrie was in die tijd een belangrijke economische pijler.

Een keer per maand draaien de machines. De productie van handgeschept papier gebeurt enige malen per week. Het proces is nog steeds hetzelfde als bijna 400 jaar geleden. Het begint met het weken van natuurlijke materialen zoals zuiver katoen, linnen en cellulose van bananenboom en naaldhout. Dat gaat met het zuivere water uit de Veluwe en een beetje loog in een grote cilinder. De zo ontstane pulp gaat vervolgens in een roerkuip en wordt daarna via een kettingpomp op een grote zeef gestort. Het water zakt door de mazen en er blijft nat papier over. Dat wordt afgesneden tot losse vellen en met de hand op draaiende droogcilinders gelegd. 

Het levert prachtig papier op, verschillend in karakter door toevoeging van onder meer zaden, rozenblaadjes, roet en olifantenpoep. Helaas mag van China de poep van de pandaberen uit Ouwehands Dierenpark niet meer worden gebruikt. Dat is gepatenteerd en gaat naar China om daar papier van te maken. Tot mijn verbazing is er ook geldpapier. Dit blijkt van de Nederlandse Bank te komen. Ze leveren – na een bezoek van Klaas Knot aan de molen – versnipperde, in onbruik geraakte bankbiljetten.

Na de interessante rondleiding konden we met koffie of thee nagenieten op het terras met uitzicht op de molen en de weilanden. Ik mijmerde nog wat na over de nostalgie van het oude handwerk. Aan de andere kant kwamen ongelukken aan handen en armen nogal eens voor. En wat te denken van de kleine kinderen die in de pikdonkere buis naar de schoorsteen het roet moesten wegbikken. Nee, de machinale vooruitgang heeft, los van efficiëntie, veel voordelen. Gelukkig kunnen we wel nog zien hoe het er vroeger aan toe ging.

Nicolette van der Zouwe